ZBM ZDROWIE

Spis treści:

• Czym są wady postawy – definicja i podstawowe informacje
• Rodzaje wad postawy u dzieci
• Wady kręgosłupa
• Wady kończyn dolnych
• Wady stóp
• Wady klatki piersiowej i inne mniej typowe nieprawidłowości
• Przyczyny powstawania wad postawy u dzieci
• Czynniki wrodzone i rozwojowe
• Czynniki środowiskowe, tryb życia, nawyki
• Okresy szczególnego ryzyka
• Rehabilitacja wad postawy u dzieci
• Diagnostyka i wczesne wykrycie
• Metody terapii
• Rola rodziny, codziennych nawyków i profilaktyki
• Przykłady działań rehabilitacyjnych i wskazówki dla rodziców
• Zakończenie

Czym są wady postawy – definicja i podstawowe informacje

• Okres dzieciństwa i wczesnej młodości to czas intensywnego wzrostu układu kostno-mięśniowego. W tym czasie dziecko kształtuje swoje wzorce ruchowe i nawyki posturalne.
• Wady postawy w dzieciństwie, jeżeli nie są poddane korekcji lub nie są monitorowane, mogą prowadzić do problemów w dorosłym życiu – m.in. przewlekłych bólów kręgosłupa, ograniczeń ruchowych, a nawet wpływu na funkcjonowanie narządów wewnętrznych.
• Rodzice, pedagodzy i specjaliści mają realną szansę zadziałać wcześnie — im szybciej wykryta jest wada, tym lepsze są efekty terapii.

Rodzaje wad postawy u dzieci

Wady kręgosłupa

• skolioza – boczne skrzywienie kręgosłupa w trzech płaszczyznach (czołowej, strzałkowej i poprzecznej). To jedna z częściej występujących wad postawy u dzieci i młodzieży.
• kifoza – nadmierne wygięcie kręgosłupa ku tyłowi w odcinku piersiowym, znane jako „plecy okrągłe”.
• lordoza – nadmierne wygięcie ku przodowi w odcinku lędźwiowym lub szyjnym, zwane potocznie „plecy wklęsłe”.
• Plecy płaskie – czyli sytuacja, w której fizjologiczne wygięcia kręgosłupa są znacznie zmniejszone lub w ogóle ich brak.

Wady kończyn dolnych

• Kolana koślawe (kolana „do X”) – czyli kolana blisko siebie, a stopy i kostki daleko od siebie.
• Kolana szpotawe (kolana „do O”) – odwrotność powyższego, czyli kolana szeroko rozstawione, a kostki bliżej siebie.

Wady stóp

• Płaskostopie (łuk podłużny stopy jest obniżony lub zanikł) – jedna z najczęstszych wad postawy u dzieci.
• Stopa płasko-koślawa – czyli płaskostopie połączone z koślawością pięty i stawów skokowych.

Wady klatki piersiowej i inne mniej typowe nieprawidłowości

• Wady klatki piersiowej, takie jak klatka piersiowa kurza czy szewska – deformacje mostka i chrząstek żebrowych, mogą zaburzać ułożenie ciała i prowadzić do wad postawy.
• Asymetrie barków, łopatek, miednicy, wysunięta głowa, wypięty brzuch – często są to objawy towarzyszące różnym wadom postawy, wymagające uwagi rodziców i specjalistów.

Przyczyny powstawania wad postawy u dzieci

Czynniki wrodzone i rozwojowe

• Wady anatomiczne lub wrodzone: np. dysplazje stawów biodrowych, wady kręgosłupa, pewne schorzenia neurologiczne.
• Zmiany fizjologiczne związane z szybkim wzrostem (szczególnie w okresie dojrzewania) – zmiany długości kończyn, wzrost tułowia, osłabienie mięśni, co sprzyja powstawaniu wad.

Czynniki środowiskowe, tryb życia, nawyki

• Siedzący tryb życia – wiele godzin spędzanych w pozycji siedzącej, nieprawidłowe siedzenie, ciężkie plecaki szkolne.
• Niewystarczająca aktywność fizyczna – mięśnie nie są dostatecznie silne, by stabilizować prawidłową postawę.
• Źle dobrane obuwie, brak ruchu boso po naturalnych nawierzchniach (co sprzyja wypukłości łuku stopy).
• Zaburzenia napięcia mięśniowego – zarówno nadmierne napięcie (przykurcze) jak i obniżone napięcie mięśniowe mogą przyczynić się do wad postawy.
• Asymetria w codziennych czynnościach – np. unoszenie tylko jednej ręki z tornistrem, stałe „skrzyżowanie” jednej nogi, wyciąganie jednej łopatki.

Okresy szczególnego ryzyka

• moment rozpoczęcia nauki szkolnej – zmiana trybu aktywności na bardziej siedzący;
• okres dojrzewania – gwałtowny wzrost, zmiany w układzie mięśniowo-szkieletowym, osłabienie mięśni.

Rehabilitacja wad postawy u dzieci

Diagnostyka i wczesne wykrycie

Metody terapii

• Ćwiczenia korekcyjne – podstawowa forma terapii wad postawy. Polegają na rozciąganiu przykurczonych grup mięśniowych oraz wzmacnianiu mięśni osłabionych.
• Fizjoterapia – obejmuje m.in. pracę nad koordynacją nerwowo-mięśniową, równowagą, wzorce ruchowe, stabilizację.
• Terapie specjalistyczne, takie jak:
• Metoda FITS (Funkcjonalna Indywidualna Terapia Skolioz) – stosowana m.in. w leczeniu skolioz i wad postawy u dzieci.
• PNF (Proprioceptive Neuromuscular Facilitation) – technika wspomagająca korekcję ruchową.
• Terapia manualna, neuromobilizacja, terapia mięśniowo-powięziowa – wykorzystywane w przypadku bardziej zaawansowanych wad lub współistniejących dolegliwości.
• Wsparcie ortopedyczne – w przypadku niektórych wad, np. płaskostopie, stosuje się wkładki ortopedyczne; przy skoliozie w niektórych przypadkach – gorset korekcyjny.

Rola rodziny, codziennych nawyków i profilaktyki

• Zachęcanie dziecka do aktywności fizycznej – regularny ruch pomaga wzmocnić mięśnie i poprawić postawę.
• Monitorowanie pozycji dziecka: siedzenie przy biurku, korzystanie z komputera, noszenie plecaka – wszystkie te sytuacje muszą być odpowiednio kontrolowane.
• Ćwiczenia domowe – terapeuta może wskazać prostsze ćwiczenia, które rodzic wykonuje z dzieckiem w domu, np. z piłką, taśmą, w formie zabawy.
• Edukacja rodzica i dziecka – zrozumienie, na czym polega wada postawy, jakie skutki niesie i jak istotna jest systematyczność w ćwiczeniach.
• Wczesne działanie – im wcześniej podejmie się terapię, tym większe prawdopodobieństwo pełnej korekcji.

Przykłady działań rehabilitacyjnych i wskazówki dla rodziców

• Na pierwszej wizycie terapeuta przeprowadza wywiad, badanie postawy, analizuje chód, stojące i siedzące ułożenie ciała dziecka.
• Na podstawie wyników ustala się plan terapii: np. trzy sesje tygodniowo przez określony czas, plus ćwiczenia domowe.
• Ćwiczenia mogą być ujęte w formie zabawy – np. ćwiczenie z piłką w pozycji leżącej na brzuchu lub plecach, wspinanie się na palce, stanie na jednej nodze, ćwiczenia równowagi.
• W przypadku stóp – wskazana jest praca nad wzmacnianiem mięśni stóp, chodzeniem boso po różnorodnych nawierzchniach, ewentualnie dobór wkładek.
• W przypadku kręgosłupa – praca nad wzmacnianiem mięśni brzucha i grzbietu, korekcja nawyku garbienia się, nauka prawidłowego siedzenia i stania.
• Terapia jest monitorowana – co kilka miesięcy ocenia się postępy, w razie potrzeby modyfikuje plan.
• Współpraca z rodzicami: rodzic powinien być informowany o postępach, znać ćwiczenia i wspierać dziecko w regularności.

Zakończenie

• Wady postawy to odstępstwa od prawidłowej sylwetki i ułożenia ciała – mogą dotyczyć kręgosłupa, kończyn, stóp i klatki piersiowej.
• Wczesna diagnoza i interwencja są kluczowe – im szybciej zareagujemy, tym większe szanse na pełną korekcję.
• Rehabilitacja to proces wielowymiarowy: ćwiczenia specjalistyczne, zaangażowanie rodziny, zmiana nawyków, aktywność fizyczna.
• W ZBM Zdrowie oferujemy wsparcie na każdym etapie: diagnostykę, indywidualny plan terapii, współpracę z rodzicami i edukację.