Ospa wietrzna – co warto wiedzieć?
17/12/2025, 10:00
Ospa wietrzna to jedna z najbardziej znanych chorób zakaźnych wieku dziecięcego, o której słyszał niemal każdy rodzic. Choć w powszechnym przekonaniu uchodzi za chorobę „łagodną”, w rzeczywistości potrafi być wyjątkowo uciążliwa, a w niektórych przypadkach prowadzić do groźnych powikłań – zwłaszcza u dorosłych, kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością. W ZBM Zdrowie regularnie edukujemy pacjentów na temat profilaktyki, nowoczesnych metod zapobiegania chorobom oraz znaczenia szczepień ochronnych.
Spis treści:
- Czym jest ospa wietrzna?
- Objawy ospy wietrznej
- Wysypka – znak rozpoznawczy
- Gorączka, osłabienie i inne symptomy
- Ospa u dorosłych – dlaczego przebiega ciężej?
- Możliwe powikłania ospy wietrznej
- Dlaczego warto zaszczepić się przeciwko ospie wietrznej?
- Program Szczepień Ochronnych – aktualne zalecenia
- Kto otrzymuje szczepienie bezpłatnie?
- Zalecenia ogólne dla dzieci i dorosłych
- Bezpieczeństwo szczepionki
- Ospa wietrzna a półpasiec – co łączy obie choroby?
- Jak postępować w przypadku zachorowania?
- Zakończenie
Czym jest ospa wietrzna?
Wirus VZV – sprawca choroby
Ospa wietrzna (varicella) jest ostrą chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca – VZV (Varicella-Zoster Virus). To wirus z rodziny herpeswirusów, który cechuje się wysoką zakaźnością i zdolnością do pozostawania w organizmie przez całe życie. Po pierwszym zachorowaniu może reaktywować się po latach w postaci półpaśca.
Jak dochodzi do zakażenia?
Ospa wietrzna szerzy się drogą kropelkową i powietrzno-kropelkową, a także poprzez bezpośredni kontakt ze zmianami skórnymi chorego. Charakterystyczna dla niej jest wyjątkowo wysoka zakaźność – według danych epidemiologicznych nawet 90% osób mających kontakt z chorym zachoruje, jeśli nie były wcześniej szczepione ani nie przechorowały ospy.
Okres wylęgania choroby wynosi zwykle 10–21 dni. Osoba zakażona zaczyna być zakaźna 1–2 dni przed pojawieniem się wysypki i pozostaje nią do momentu przyschnięcia wszystkich pęcherzyków.
Okres wylęgania choroby wynosi zwykle 10–21 dni. Osoba zakażona zaczyna być zakaźna 1–2 dni przed pojawieniem się wysypki i pozostaje nią do momentu przyschnięcia wszystkich pęcherzyków.
Kto najczęściej choruje?
Najczęściej chorują dzieci w wieku od 2 do 10 lat, które uczęszczają do żłobków, przedszkoli i szół – miejsc sprzyjających szybkiemu rozprzestrzenianiu się wirusa. Jednak od czasu wprowadzenia szczepień krańcowo wzrosła liczba przypadków u dorosłych nieposiadających odporności, u których przebieg jest zwykle o wiele cięższy.
Objawy ospy wietrznej
Wysypka – znak rozpoznawczy
Najbardziej charakterystycznym objawem ospy wietrznej jest wysypka, która przybiera różne formy:
- najpierw pojawiają się czerwone plamki,
- następnie przekształcają się w grudki,
- potem w swędzące pęcherzyki wypełnione płynem,
- pęcherzyki pękają i zasychają, tworząc strupki.
Wysypka najczęściej zaczyna się na tułowiu i twarzy, a potem rozprzestrzenia się na całe ciało, łącznie ze skórą owłosioną, okolicami intymnymi, a nawet wnętrzem jamy ustnej.
Gorączka, osłabienie i inne symptomy
Poza wysypką mogą wystąpić:
- wysoka gorączka,
- ból gardła,
- ból głowy,
- ogólne osłabienie,
- brak apetytu.
Objawy zwykle utrzymują się od 7 do 10 dni.
Ospa u dorosłych – dlaczego przebiega ciężej?
U dorosłych choroba często przybiera cięższą postać – występuje wyższa gorączka, intensywniejsza wysypka, większe ryzyko blizn oraz powikłań układu oddechowego i nerwowego. Dlatego osoby dorosłe, które nie chorowały ani nie były szczepione, stanowią ważną grupę do objęcia profilaktyką.
Możliwe powikłania ospy wietrznej
Choć w większości przypadków przebieg jest łagodny, ospa wietrzna nie jest chorobą „nieszkodliwą”. Niektóre powikłania mogą wymagać hospitalizacji, a nawet stanowić zagrożenie życia.
Powikłania skórne
- nadkażenia bakteryjne drapiących się zmian,
- ropnie,
- liszajec bakteryjny,
- trwałe blizny po głębokich zmianach.
Powikłania neurologiczne
Należą do najpoważniejszych i najgroźniejszych:
- zapalenie móżdżku (charakteryzujące się zaburzeniami równowagi),
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
- zapalenie mózgu.
Powikłania u kobiet w ciąży
Zakażenie wirusem VZV w ciąży może prowadzić do:
- zespołu ospy wrodzonej,
- niskiej masy urodzeniowej,
- deformacji kończyn,
- zaburzeń widzenia i słuchu,
- powikłań oddechowych u noworodka.
Dlatego szczepienie kobiet planujących ciążę jest bardzo istotne.
Dlaczego warto zaszczepić się przeciwko ospie wietrznej?
Skuteczność szczepień
Szczepionka przeciw ospie wietrznej jest wysoce skuteczna – po pełnym cyklu szczepień ryzyko zachorowania spada o około 95%. Nawet jeśli osoba zaszczepiona zachoruje, przebieg jest przeważnie łagodny, bez powikłań.
Kogo w szczególności warto zaszczepić?
W ZBM Zdrowie rekomendujemy szczepienie:
- wszystkich dzieci od 13. miesiąca życia,
- osób dorosłych bez odporności na VZV,
- pracowników szkół, przedszkoli, żłobków,
- pracowników ochrony zdrowia,
- kobiet planujących ciążę (szczepienie przed zajściem),
- osób z chorobami przewlekłymi, w tym z otyłością,
- osób przygotowywanych do przeszczepu,
- osób z kontaktu z chorym (szczepienie poekspozycyjne – najlepiej do 72 godzin).
Program Szczepień Ochronnych – aktualne zalecenia
Kto otrzymuje szczepienie bezpłatnie?
W ramach Programu Szczepień Ochronnych (PSO) w Polsce szczepionkę przeciw ospie wietrznej bezpłatnie otrzymują:
- dzieci uczęszczające do żłobka lub klubu dziecięcego,
- dzieci z upośledzoną odpornością,
- dzieci z otoczenia osób o obniżonej odporności,
- osoby po narażeniu na kontakt z chorym (po konsultacji lekarskiej).
Zalecenia ogólne dla dzieci i dorosłych
Standardowo zaleca się:
- 2 dawki szczepionki w odstępie co najmniej 6 tygodni,
- szczepienie dzieci od 13. miesiąca życia,
- szczepienie dorosłych nieszczepionych i niechorujących w przeszłości.
Szczepienia są dostępne zarówno bezpłatnie (dla wybranych grup), jak i odpłatnie.
Bezpieczeństwo szczepionki
Szczepionki przeciw ospie wietrznej są bezpieczne i dobrze tolerowane. Po podaniu mogą wystąpić łagodne objawy, takie jak: zaczerwienie miejsca wkłucia, niewielka gorączka czy delikatna wysypka – objawy te mijają zwykle samoistnie.
Ospa wietrzna a półpasiec – co łączy obie choroby?
To ten sam wirus! Po przebyciu ospy wietrznej VZV pozostaje w komórkach nerwowych w postaci utajonej. Po latach może ujawnić się jako półpasiec – choroba powodująca bolesną wysypkę i neuralgię, często długotrwałą.
Ryzyko półpaśca rośnie z wiekiem oraz u osób z obniżoną odpornością. Dostępne są również szczepienia przeciwko półpaścowi, które warto rozważyć w wieku 50+.
Ryzyko półpaśca rośnie z wiekiem oraz u osób z obniżoną odpornością. Dostępne są również szczepienia przeciwko półpaścowi, które warto rozważyć w wieku 50+.
Jak postępować w przypadku zachorowania?
Domowe metody łagodzenia objawów
W przypadku ospy stosuje się przede wszystkim leczenie objawowe:
- leki przeciwgorączkowe (z pominięciem aspiryny u dzieci),
- łagodne preparaty przeciwświądowe,
- częste, delikatne kąpiele w wodzie z dodatkiem łagodnych środków,
- dbanie o higienę skóry,
- unikanie drapania zmian, aby zapobiec bliznom.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Do lekarza należy zgłosić się, gdy:
- gorączka utrzymuje się dłużej niż 3–4 dni,
- wysypka jest wyjątkowo obfita,
- pojawiają się objawy neurologiczne,
- zmiany ropieją,
- pacjent jest dorosły, kobietą w ciąży lub niemowlęciem,
- występują trudności z oddychaniem lub charakterystyczny kaszel.
Zakończenie
Ospa wietrzna to choroba, która – choć często kojarzona z dziećmi – może stanowić poważne zagrożenie zdrowotne, zwłaszcza u osób dorosłych i grup ryzyka. W ZBM Zdrowie podkreślamy, jak istotną rolę odgrywa profilaktyka. Szczepienia przeciw ospie wietrznej są bezpieczne, skuteczne i pozwalają uniknąć nie tylko samej choroby, lecz także jej groźnych powikłań.
Mamy nadzieję, że nasz obszerny poradnik pomoże Ci lepiej zrozumieć charakter ospy wietrznej oraz świadomie zadbać o swoje zdrowie i zdrowie swoich bliskich. Jeśli masz pytania dotyczące szczepień lub chcesz zapisać się na konsultację – zespół ZBM Zdrowie służy pomocą.
Mamy nadzieję, że nasz obszerny poradnik pomoże Ci lepiej zrozumieć charakter ospy wietrznej oraz świadomie zadbać o swoje zdrowie i zdrowie swoich bliskich. Jeśli masz pytania dotyczące szczepień lub chcesz zapisać się na konsultację – zespół ZBM Zdrowie służy pomocą.
Pon. – Pt. 7:00-18:00