ZBM ZDROWIE

Miażdżyca - jak powstaje i dlaczego może długo nie dawać objawów?

20/10/2026, 13:00
Miażdżyca rozwija się stopniowo i przez wiele lat może nie dawać wyraźnych objawów. W tym czasie w ścianach tętnic zachodzą zmiany, które mogą prowadzić do powstawania blaszek miażdżycowych i stopniowego zwężania naczyń.

Chociaż często kojarzymy miażdżycę przede wszystkim z wysokim cholesterolem, na jej rozwój wpływa wiele różnych czynników, m.in. palenie papierosów, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, mała aktywność fizyczna, nieprawidłowa dieta oraz predyspozycje genetyczne.

Dlaczego miażdżyca jest groźna? Zwężone lub nagle zamknięte naczynie może ograniczyć dopływ krwi i tlenu do narządów, zwiększając ryzyko m.in. zawału serca, udaru mózgu czy niedokrwienia kończyn.

Spis treści:



Czym jest miażdżyca?

Miażdżyca jest przewlekłą chorobą tętnic, w której w ścianach naczyń rozwijają się blaszki miażdżycowe. Zawierają one m.in. lipidy, cholesterol, komórki zapalne oraz tkankę włóknistą.

Proces ten nie pojawia się nagle. Miażdżyca rozwija się przez lata, a pierwsze zmiany mogą powstawać jeszcze zanim pojawią się jakiekolwiek dolegliwości. Z czasem blaszki mogą zwiększać swoją objętość, powodując zwężenie światła tętnicy i ograniczenie przepływu krwi.

Warto pamiętać, że cholesterol sam w sobie nie jest substancją niepotrzebną organizmowi. Jest m.in. składnikiem błon komórkowych oraz wykorzystywany jest do produkcji hormonów steroidowych, kwasów żółciowych i witaminy D. Problem pojawia się, gdy stężenie cholesterolu LDL, nazywanego „złym cholesterolem”, jest zbyt wysokie. Jego nadmiar może gromadzić się w ścianach tętnic, wywołując stan zapalny i przyczyniając się do powstawania blaszki miażdżycowej, która stopniowo zwęża naczynia krwionośne.

LDL-C, czyli stężenie cholesterolu LDL we krwi, transportowanego przez lipoproteiny o małej gęstości jest jednym z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej. Aktualne zalecenia ESC/EAS (European Society of Cardiology - Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne/European Atherosclerosis Society - Europejskie Towarzystwo Miażdżycowe) podkreślają znaczenie obniżania stężenia LDL-C odpowiednio do indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego.


Blaszka miażdżycowa - co to i jak powstaje?

Blaszka miażdżycowa nie pojawia się w tętnicy z nagle. Jest wynikiem wieloetapowego procesu zachodzącego w ścianie naczynia.


Śródbłonek to cienka warstwa komórek wyściełająca wnętrze naczyń krwionośnych. Kiedy jego funkcjonowanie zostaje zaburzone, łatwiej dochodzi do procesów sprzyjających rozwojowi zmian miażdżycowych.


LDL może przedostawać się do ściany naczynia, gdzie ulega modyfikacji i uruchamia odpowiedź zapalną. Makrofagi pochłaniają zmodyfikowane lipoproteiny, tworząc tzw. komórki piankowate. Z czasem gromadzenie lipidów i rozwój odpowiedzi zapalnej prowadzą do powstania blaszki.

Blaszka może następnie powiększać się i powodować coraz większe zwężenie tętnicy. Nie każda blaszka zachowuje się jednak tak samo - niektóre pozostają względnie stabilne, inne mogą ulec destabilizacji i pęknięciu.


Czym różni się miażdżyca od „zatkania tętnicy”?

Określenia „miażdżyca” i „zatkanie tętnicy” nie oznaczają dokładnie tego samego.

Miażdżyca to proces chorobowy, który rozwija się w ścianie tętnicy i prowadzi do powstawania blaszek miażdżycowych. „Zatkanie tętnicy” oznacza natomiast sytuację, w której przepływ krwi zostaje znacznie ograniczony lub całkowicie zatrzymany.

Do zamknięcia naczynia może dojść m.in. wtedy, gdy:
  • blaszka miażdżycowa znacznie zwęża światło tętnicy
  • dochodzi do pęknięcia blaszki i powstania zakrzepu
  • materiał zakrzepowy lub inny materiał zablokuje naczynie
Dlatego miażdżyca może przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów, a następnie doprowadzić do nagłego incydentu sercowo-naczyniowego.


Najważniejsze czynniki ryzyka miażdżycy - Cholesterol

Na rozwój miażdżycy wpływa wiele czynników. Część z nich możemy modyfikować, a na inne nie mamy wpływu.

Czynniki, na które możemy wpływać:
  • podwyższone stężenie cholesterolu LDL
  • nadciśnienie tętnicze
  • palenie papierosów
  • cukrzyca
  • nadmierna masa ciała
  • mała aktywność fizyczna
  • nieprawidłowa dieta
  • nadmierne spożywanie alkoholu
Czynniki, na które nie mamy wpływu:
  • wiek
  • predyspozycje genetyczne
  • występowanie chorób sercowo-naczyniowych w rodzinie
  • niektóre uwarunkowania biologiczne
Im więcej czynników ryzyka występuje jednocześnie, tym większe może być całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe.

Cholesterol – czy każdy jest „zły”?

Nie. W badaniach laboratoryjnych oznaczamy różne frakcje lipidów.

LDL-C jest głównym celem leczenia zaburzeń lipidowych, ponieważ jego podwyższone stężenie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej.

HDL-C jest natomiast jedną z frakcji lipoprotein i nie powinien być interpretowany w oderwaniu od pozostałych parametrów lipidogramu.

Warto więc patrzeć na cały lipidogram, a nie tylko na jeden wynik.


Jakie objawy może powodować miażdżyca?

Jedną z trudności związanych z miażdżycą jest to, że przez długi czas może nie powodować żadnych charakterystycznych objawów. Dolegliwości pojawiają się najczęściej wtedy, gdy zmiany w naczyniach zaczynają istotnie ograniczać przepływ krwi lub gdy dochodzi do powikłania blaszki miażdżycowej. Objawy zależą przede wszystkim od tego, które tętnice zostały zajęte.

Tętnice wieńcowe - miażdżyca tętnic doprowadzających krew do serca może powodować m.in.:
  • ból lub ucisk w klatce piersiowej
  • duszność
  • zmniejszenie tolerancji wysiłku
Tętnice szyjne i mózgowe - mogą pojawić się m.in.:
  • zaburzenia mowy
  • zaburzenia widzenia
  • nagłe osłabienie lub drętwienie kończyn
  • problemy z koordynacją
Tętnice kończyn dolnych - charakterystycznym objawem może być chromanie przestankowe, czyli ból lub uczucie zmęczenia mięśni nóg pojawiające się podczas chodzenia i ustępujące po odpoczynku.


Dlaczego miażdżyca może być długo bezobjawowa?

To jedna z najważniejszych rzeczy, które warto wiedzieć o miażdżycy.

Sam rozwój blaszki miażdżycowej nie musi powodować bólu. Objawy pojawiają się przede wszystkim wtedy, gdy przepływ krwi przez naczynie zostaje na tyle ograniczony, że narząd lub tkanka zaczynają otrzymywać za mało tlenu.

Można wyobrazić sobie tętnicę jak rurę, przez którą przepływa krew. Jeśli jej światło stopniowo się zwęża, organizm przez pewien czas może kompensować zmniejszony przepływ.

Dlatego osoba może czuć się zupełnie dobrze, mimo że w jej naczyniach już rozwijają się zmiany miażdżycowe.

Brak objawów nie oznacza więc braku czynników ryzyka ani braku zmian w naczyniach.


Co może się stać, gdy blaszka miażdżycowa pęknie?

Nie wszystkie blaszki miażdżycowe są stabilne. Pęknięcie lub erozja blaszki może uruchomić proces powstawania zakrzepu. Organizm traktuje uszkodzoną blaszkę częściowo jak miejsce urazu i uruchamia mechanizmy krzepnięcia. W miejscu pęknięcia może powstać skrzeplina, która dodatkowo zwęża tętnicę albo całkowicie blokuje przepływ krwi.

To właśnie nagłe zamknięcie naczynia może być przyczyną ostrego zespołu wieńcowego, w tym zawału serca albo innych ostrych incydentów naczyniowych.

Dlatego nie zawsze największa blaszka jest najbardziej niebezpieczna. Znaczenie ma również jej stabilność i skłonność do pękania.


Miażdżyca a zawał serca i udar mózgu

Miażdżyca jest jednym z najważniejszych mechanizmów prowadzących do chorób sercowo-naczyniowych.

Jeżeli zmiany miażdżycowe dotyczą tętnic wieńcowych, mogą ograniczać dopływ krwi do mięśnia sercowego. Nagłe zamknięcie tętnicy, np. w wyniku powstania zakrzepu na pękniętej blaszce, może doprowadzić do zawału serca. Jeżeli podobny proces dotyczy naczyń doprowadzających krew do mózgu, może dojść do udaru niedokrwiennego. Miażdżyca może również zajmować tętnice kończyn dolnych, powodując ich niedokrwienie. W zaawansowanych przypadkach może ono prowadzić do poważnych powikłań.


Jak sprawdzić ryzyko miażdżycy?

Podstawą oceny ryzyka jest rozmowa z lekarzem, analiza czynników ryzyka oraz odpowiednie badania. Warto kontrolować przede wszystkim:

Lipidogram, który obejmuje m.in.:
  • cholesterol całkowity,
  • LDL-C,
  • HDL-C,
  • trójglicerydy.
LDL-C jest szczególnie ważnym parametrem w ocenie i leczeniu ryzyka miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej. Aktualne zalecenia ESC/EAS podkreślają, że docelowe wartości LDL-C dobiera się w zależności od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, a nie według jednej wartości odpowiedniej dla każdego.

Ciśnienie tętnicze - nadciśnienie może uszkadzać ściany naczyń i zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Poziom glukozy - nieprawidłowa glikemia i cukrzyca zwiększają ryzyko miażdżycy. W określonych sytuacjach lekarz może zalecić również dodatkowe badania lub badania obrazowe, np. USG Doppler naczyń, a w wybranych przypadkach inne metody obrazowania.

A co z lipoproteiną(a)?

Lipoproteina(a), czyli Lp(a), jest dodatkowym czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego, którego stężenie jest w dużej mierze uwarunkowane genetycznie.

W aktualizacji wytycznych ESC/EAS z 2025 r. podkreślono możliwość wykorzystania podwyższonego Lp(a) jako czynnika pomagającego dokładniej ocenić ryzyko u osób znajdujących się w określonych grupach ryzyka.


Jak zapobiegać miażdżycy?

Nie na wszystkie czynniki ryzyka mamy wpływ, ale wiele z nich możemy modyfikować.
  1. Zadbaj o dietę - w profilaktyce miażdżycy ważne jest ograniczenie przede wszystkim tłuszczów nasyconych i trans oraz zwiększenie udziału produktów bogatych w błonnik, warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych, ryb, orzechów i tłuszczów roślinnych.

    Nie chodzi jednak o całkowite wyeliminowanie tłuszczu z diety. Ważniejsze jest to, jakie tłuszcze wybieramy. Warto częściej sięgać po:
    • oliwę z oliwek i oleje roślinne,
    • ryby,
    • orzechy i nasiona,
    • warzywa i owoce,
    • produkty pełnoziarniste,
    • nasiona roślin strączkowych.
  2. Bądź aktywny - regularna aktywność fizyczna pomaga korzystnie wpływać na masę ciała, ciśnienie tętnicze, gospodarkę lipidową i metabolizm glukozy.
  3. Nie pal - palenie papierosów jest jednym z istotnych modyfikowalnych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.
  4. Kontroluj cholesterol, ciśnienie i glikemię - regularne badania pozwalają wykryć nieprawidłowości zanim pojawią się poważne objawy.
  5. Dbaj o prawidłową masę ciała - nadwaga i otyłość, szczególnie w połączeniu z innymi czynnikami ryzyka, mogą zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
Czy trzeba całkowicie zrezygnować z cholesterolu w diecie?

Nie. Organizm sam produkuje cholesterol, ponieważ jest on potrzebny do prawidłowego funkcjonowania komórek. Ważniejsze jest ograniczanie produktów bogatych w tłuszcze nasycone i zastępowanie ich korzystniejszymi źródłami tłuszczu.


Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Miażdżyca może długo nie dawać objawów, dlatego nie warto czekać na pojawienie się dolegliwości, jeśli występują czynniki zwiększające ryzyko choroby.
Warto skonsultować się z lekarzem, jeśli występują m.in.:
  • podwyższony poziom cholesterolu LDL
  • nadciśnienie tętnicze
  • cukrzyca
  • palenie papierosów
  • nadmierna masa ciała
  • mała aktywność fizyczna
  • obciążenie rodzinne chorobami sercowo-naczyniowymi
Konsultacji wymagają również niepokojące objawy, takie jak ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność przy wysiłku, nawracający ból nóg podczas chodzenia, nagłe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub nagłe osłabienie kończyny.

Nagłe wystąpienie objawów sugerujących zawał serca lub udar wymaga pilnego wezwania pomocy medycznej.

W naszym Centrum Medycznym możesz skonsultować swoje czynniki ryzyka, wyniki badań oraz niepokojące objawy z lekarzem.

Nie czekaj, aż choroba da o sobie znać - profilaktyka zaczyna się wcześniej.


Podsumowanie

Miażdżyca jest przewlekłym procesem, który może rozwijać się przez wiele lat bez wyraźnych objawów. W jej przebiegu w ścianach tętnic powstają blaszki miażdżycowe, które mogą stopniowo ograniczać przepływ krwi lub ulec pęknięciu i doprowadzić do powstania zakrzepu.

Na wiele czynników ryzyka mamy wpływ. Kontrola cholesterolu LDL, prawidłowe ciśnienie tętnicze, aktywność fizyczna, zdrowa dieta, niepalenie papierosów i regularne badania to ważne elementy profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych.

Warto pamiętać, że brak objawów nie oznacza braku ryzyka. Regularna kontrola najważniejszych parametrów zdrowotnych pozwala odpowiednio wcześnie zauważyć nieprawidłowości i rozpocząć właściwe postępowanie.

Dbając o naczynia krwionośne dziś, zmniejszamy ryzyko poważnych powikłań w przyszłości.

Nasi partnerzy

  • #1
  • #2
  • #3
  • #4
  • #5
  • #6
  • #7
  • #8
  • #9
  • #10
  • #11
  • #12
  • #13
  • #14
  • #15
  • #16
  • #17
  • #18
  • #19
Przychodnia
ul. Powstańców Warszawskich 64, 41-902 Bytom
Godziny przyjęć: Godziny otwarciaPon. – Pt. 6:30-18:00
Przychodnia
ul. Tarnogórska 6, 41-902 Bytom
Godziny przyjęć: Godziny otwarcia Pon. – Pt. 8:00-18:00
Certyfikat
ZBM Zdrowie Sp. z o.o.
KRS: 939266 Nip: 625-209-16-72 Regon: 276624287
ZOZ 24-00316 Nr umowy z NFZ: 125/210792
Go to top